To była decyzja, która na zawsze zmieniła oblicze polskiej stolicy. Dokładnie 75 lat temu, w maju 1951 roku, premier Józef Cyrankiewicz podpisał rozporządzenie, dzięki któremu Warszawa powiększyła się niemal trzykrotnie. Z peryferyjnych miejscowości i podmiejskich gmin stworzono organizm miejski, który stał się fundamentem dzisiejszej metropolii.
Socjalistyczne marzenie i plan sześcioletni
Rozszerzenie granic w 1951 roku nie było jedynie zabiegiem administracyjnym, gdyż stała za nim twarda ideologia i plany gospodarcze PRL-u. Centralizacja miała przede wszystkim ułatwić realizację założeń planu sześcioletniego, w tym budowę strategicznych zakładów takich jak Huta Warszawa oraz rozbudowę Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu.
Poza aspektem przemysłowym kluczowa była kwestia społeczna, ponieważ władze dążyły do egalitaryzacji społeczeństwa poprzez awansowanie robotników oraz mieszkańców podwarszawskich wsi do roli nowych mieszczan, mających stanowić trzon Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
Jak rosła Warszawa?
Przed historycznym podpisem z 1951 roku Warszawa zajmowała obszar szacowany na około 140–154 kmkwadratowych. Po wejściu w życie rozporządzenia jej powierzchnia gwałtownie wzrosła do poziomu od 362 do nawet 427 km kwadratowych zależnie od przyjętych źródeł. Na północy stolica wchłonęła Młociny, Białołękę oraz Żerań Wschodni, natomiast na wschodzie i południowym wschodzie granice przesunięto o Zacisze, Bródno, obszary gminy Wawer oraz część gminy Letnisko Falenica. Południowy kierunek rozwoju wyznaczył Wilanów, a na zachodzie i południowym zachodzie do miasta dołączono Włochy, Okęcie oraz Bemowo.
Od jedenastu do osiemnastu dzielnic
Niedługo po rozszerzeniu granic, 20 grudnia 1951 roku, wyznaczono 11 oficjalnych dzielnic miasta, kierując się przy ich wytyczaniu granicami naturalnymi, takimi jak arterie, tory kolejowe czy pasy zieleni. W kolejnych dekadach Warszawa nadal systematycznie rosła, wchłaniając Rembertów w 1957 roku oraz Ursus dwadzieścia lat później.
Niewielkie korekty nastąpiły w 1992 roku przy okazji przyłączenia Aleksandrowa, a ostatnie tak znaczące poszerzenie terytorium miało miejsce w 2002 roku, kiedy częścią stolicy stała się gmina Wesoła.
Metropolia w pełnej skali
Obecnie stolica zajmuje powierzchnię 517 km kw. i jest domem dla ponad 1,8 miliona mieszkańców. Miasto podzielone jest na 18 dzielnic, które wspólnie tworzą złożony, wielowarstwowy organizm. Choć od czasów Józefa Cyrankiewicza minęło już trzy ćwierćwiecza, struktura Warszawy wciąż opiera się na tamtym rewolucyjnym planie, który z podmiejskich osad uczynił integralne części europejskiej metropolii.
Piotr Zych